Verhaalkaarten
Story Maps
Oude kaarten presenteren niet alleen gegevens over ruimtelijke objecten. Meer dan men zou vermoeden bieden talloze oude kaarten een blik op gebeurtenissen en verhalen die zich hebben afgespeeld in het gekarteerde gebied of territorium. De kaart toont bijvoorbeeld het reistraject van een ontdekkingsreiziger, handelaar of pelgrim, presenteert de belegering van een stad, duidt de omvang van een rivieroverstroming aan of licht Bijbelse verhalen toe. Vooral traumatische gebeurtenissen als oorlog, aanslagen, natuurgeweld of ongelukken lijken in kaart te zijn gebracht. Maar evengoed werden toekomstige inpolderingen, wegen, stadsuitbreidingen of vestingwerken gekarteerd. Vaak bleven deze plannen geheel of gedeeltelijk dode letter en verschillen de kaarten niet heel veel van de imaginaire kaarten van verhalen, legenden of mythische plekken.
In dergelijke ‘verhaalkaarten’ of story maps worden de pure geodata (het gekarteerde landschap, gebied, territorium) gecombineerd met narratieve elementen zoals tijd, personages en gebeurtenissen. Sommige verhaalkaarten zijn nieuwskaarten en presenteren actuele of zeer recente gebeurtenissen, andere zijn eerder herinnerings- of historiekaarten en tonen gebeurtenissen uit een verder verleden en zijn geschiedschrijving in cartografische vorm. Verhaalkaarten kunnen daarnaast ook toekomstige, gewenste of ideale situatie projecteren op een bestaand landschap of territorium.
Vraag is vooral hoe dergelijke verhaalkaarten ‘gelezen’ kunnen worden en welke methodologische handvaten de cartografie, geschiedenis, kunstgeschiedenis en narratologie ons daarvoor aanreiken. Een tweede set vragen focust op de productie en consumptie van de verhaalcartografie: wie produceerde verhaalkaarten, op welke manier en waarom gebeurde dat en hoe werden deze kaarten gebruikt en geïnterpreteerd? Het zijn vragen die vooral samen met de studenten van het werkcollege Kaartanalyse en Historisch GIS en het tutorial Historiekaarten worden geëxploreerd en hun neerslag vinden in groepswerken en papers. Daarnaast doet Bram Vannieuwenhuyze onderzoek naar het fenomeen op basis van individuele case studies, al dan niet in samenwerking met collega’s.
Promotieonderzoek
In het promotieonderzoek Navigating through Narratives: Story Mapping in the Dutch Republic (ca. 1600-1700) onderzoekt Anne-Rieke van Schaik de vroegmoderne narratieve cartografie. In de zeventiende-eeuwse Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werden er talloze ‘verhaalkaarten’ geproduceerd: kaarten waarin narratieve en ruimtelijke gegevens zijn gecombineerd tot een geheel, met als doel een verhaal over actuele of historische gebeurtenissen te communiceren. Dit genre richtte zich voornamelijk op conflict en geweld, waaronder belegeringen, veldslagen, zeeslagen, militaire campagnes en overzeese innames, in de context van de Opstand (1568-1648) en kolonialisme. Deze cartografische beeldverhalen circuleerden in vele materiële vormen, waaronder losse broadsheets (Floris Balthasars Beleg en inname van Sluis, 1604 hieronder), pamfletten, boekillustraties, tekeningen, schilderijen, penningen en meer. Hoe en waarom communiceerden, verspreidden en vormden verhaalkaarten, geproduceerd in de Republiek, narratieven over gebeurtenissen? Dit project onderzoekt de rol van cartografie in vroegmoderne publieke opinie, nieuws- en herinneringscultuur en ontwikkelt een nieuwe narratief-cartografische methodologie om deze ‘kaartverhalen’ te analyseren en interpreteren.
Referenties
- Anne-Rieke van Schaik en Bram Vannieuwenhuyze, ‘De Slag bij Kallo in 1638 cartografisch verbeeld.’ Caert-thresoor, 45, 1 (2026), 3-13.
- Anne-Rieke van Schaik, ‘Women and Children First: Gender, Flood and Victimhood in Story Maps of the Dutch Inundations of 1740 and 1741.’ The Cartographic Journal (2026), 1-17. https://doi.org/10.1080/00087041.2025.2627796
- Anne-Rieke van Schaik, ‘Een ‘wonderlijke’ scheepsstrijd: Feit en fictie in nieuwsprenten rondom de Slag bij Duins (1639).’ Tijdschrift voor Zeegeschiedenis, 44, 2 (2025), 23-39.
- Anne-Rieke van Schaik, ‘A Delta of Time: Claes Jansz Visscher’s Updated News Maps of Spanish-Dutch Battles in the Scheldt River Area, 1627-1640.’ Early Modern Low Countries 7,2 (2023), 154-189. https://doi.org/10.51750/emlc18374
- Anne-Rieke van Schaik, ‘De kaart en ‘het gheschiet’. Floris Balthasars Beleg van Grave (1602) van nieuwskaart tot boekillustratie.’ Master’s thesis, University of Amsterdam, 2020 (online).
- Anne-Rieke van Schaik, ‘Trauma of triomf? De oorlogsdaden van Maurits van Oranje gememoreerd in Den Nassauschen Laurencrans (1610)’. Simulacrum 28, no. 4 (2020): 16-22.
- Kristiaan Dillen & Bram Vannieuwenhuyze, ‘Bedrieglijke eenvoud. Flandria Borealis tussen kaart en historie, tussen afbeelding en uitbeelding’ in: Tijdschrift voor Geschiedenis, 2017, 130, 4, pp. 521-543.
- Zef Segal & Bram Vannieuwenhuyze (Eds.), Motion in Maps – Maps in Motion. Mapping Stories and Movement through Time, Amsterdam, Amsterdam University Press, 2020.
- Bram Vannieuwenhuyze, ‘Reading History Maps: The Siege of Ypres in 1383 mapped by Guillaume du Tielt’, in: Quaerendo, 2015, XLV, pp. 292-321.
- Bram Vannieuwenhuyze, ‘Historie in oude kaarten’, gastblog bij UvA Erfgoed, november 2016.
- Bram Vannieuwenhuyze, ‘Laatmiddeleeuws Ieper verkleind (1383) en gekarteerd (1610)’, in: Tijdschrift voor Historische Geografie, 2018, III, 2, pp. 140-142.
Old maps do not only present data about spatial objects. More than one might expect, countless old maps offer a glimpse into events and stories that took place in the mapped area or territory. For example, a map may show the travel route of an explorer, merchant, or pilgrim; depict the siege of a city; indicate the extent of a river flood; or illustrate Biblical stories. Particularly traumatic events such as wars, attacks, natural disasters, or accidents seem to have been mapped. At the same time, future land reclamations, roads, urban expansions, or fortifications were also charted. Often, these plans remained wholly or partly unrealized, and the maps do not differ much from the imaginary maps of stories, legends, or mythical places.
In such “story maps,” pure geodata (the mapped landscape, area, or territory) is combined with narrative elements such as time, characters, and events. Some story maps function as news maps and present current or very recent events, while others are more like memory or historical maps, showing events from a more distant past and representing historiography in cartographic form. Story maps can also project future, desired, or ideal situations onto an existing landscape or territory.
The key question is how such story maps can be “read” and what methodological tools cartography, history, art history, and narratology can offer for this purpose. A second set of questions focuses on the production and consumption of story cartography: who produced story maps, in what ways and why, and how were these maps used and interpreted? These are questions explored together with students in the course Map Analysis and Historical GIS and the tutorial Historical Maps, resulting in group projects and papers. In addition, Bram Vannieuwenhuyze conducts research into the phenomenon based on individual case studies, sometimes in collaboration with colleagues.
PhD Project
In the seventeenth-century Dutch Republic, numerous so-called story maps were produced: maps in which narrative and spatial information are combined into a coherent whole, with the aim of communicating a story about current or historical events. This genre focused primarily on conflict and violence, including sieges, (naval) battles, military campaigns, and overseas captures, in the context of the Dutch Revolt (1568–1648) and colonialism. These cartographic visual narratives circulated in many material forms, including loose broadsheets, pamphlets, book illustrations, drawings, paintings, medals, and more. How and why did story maps produced in the Republic communicate, disseminate, and shape narratives about historical events? This project investigates the role of cartography in early modern public opinion, news culture, and memory culture, and develops a new narrative-cartographic methodology to analyze and interpret these map narratives.